دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران- انتشارات دانشگاه تهران-University of Tehran Press شیلات 2008-5729 79 1 2026 02 20 Effect of different levels of dietary olive pomace (Olea europaea) on growth performance, carcass composition, blood indices and sensory evaluation of grass carp (Ctenopharyngodon idella) تأثیر سطوح مختلف تفالة زیتون در جیره بر عملکرد رشد، ترکیب لاشه، شاخص‌های خونی و ارزیابی حسی ماهی آمور (<i>Ctenopharyngodon idella</i>) 51 65 105965 10.22059/jfisheries.2026.401683.1468 FA علیرضا آزرم مهر گروه شیلات، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه‌سرا، ایران. مجیدرضا خوش خلق گروه شیلات، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه‌سرا، ایران. مجید موسی پور شاجانی گروه شیلات، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه‌سرا، ایران. اکبر بنوره دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رشت، رشت، ایران. Journal Article 2025 10 04 This study was aimed to evaluate the effects of different levels of dietary-olive pomace on the growth performance, carcass composition, hematological parameters and sensory quality of grass carp (<em>Ctenopharyngodon idella</em>). For this purpose, a total of 225 fish with an average initial body weight of 325.90 ± 9.39 g were randomly assigned to five experimental groups (three replicates) and were reared in 1000-liter oval tanks for a 67 -day period. The treatments were included a control group (OP0: a feed without olive pomace as control), and four experimental diets containing 5% OP (OP5), 10% OP (OP10), 15% OP (OP15) and 20% OP (OP20), respectively. At the termination of the experiment, fish from each tank were randomly sampled for proximate analysis. The results demonstrated that the final body weight and weight gain were significantly higher in the OP20 group compared to other groups (<em>P</em><0.05). Specific growth rate and body weight were significantly higher in the OP15 and OP20 groups compared to other groups at the end of the experiment. Furthermore, the feed conversion ratio was lower in the OP20 group. Carcass composition and moisture contents were significantly higher in the OP15 group. Crude fat contents were significantly higher in OP5 and OP20 groups as well. The ash content was also significantly decreased in the OP20 group. However, no significant differences were observed in the hematological parameters. Sensory evaluation of fillets revealed that aroma and flavor scores were lower in the OP0 and OP5 groups compared to all other groups, with the highest scores observed in the OP15 and OP20 groups.  As a conclusion, the findings of this study suggest that the inclusion of OP in the diet of grass carp, particularly at a 15% level, positively influences growth performance and fillet sensory properties of grass carp. مطالعة حاضر، با هدف ارزیابی اثرات سطوح مختلف تفالة زیتون در جیره بر عملکرد رشد، ترکیب لاشه، شاخص‌های خونی و کیفیت حسی ماهی آمور (<em>Ctenopharyngodon idella</em>) انجام شد. بدین‌منظور، 225 قطعه ماهی آمور با میانگین وزن اولیه 9/39±235/90 گرم، به‌مدت 21 روز قبل از شروع آزمایش سازگار شدند. ماهیان به‌طور تصادفی در پنج گروه آزمایشی (سه تکرار) توزیع و به‌مدت 67 روز در مخازن بیضی شکل 1000 لیتری پرورش داده شدند. تیمارها شامل یک گروه شاهد (جیرة بدون تفالة زیتون) و چهار گروه آزمایشی حاوی 5، 10 ، 15 و 20 درصد تفالة زیتون بودند. در پایان آزمایش، به‌طور تصادفی تعدادی ماهی، صید و مورد آزمایش قرار گرفتند. نتایج نشان داد که وزن نهایی بدن، افزایش وزن، نرخ رشد ویژه و درصد افزایش وزن بدن در گروه‌های 15 و 20 درصد در مقایسه با سایر گروه‌ها به‌طور معنی‌داری بالاتر بود (0/05><em>P</em>). علاوه بر این، ضریب تبدیل غذا در گروه 20 درصد به‌طور معنی‌داری کاهش یافت (0/05><em>P</em>). در مورد ترکیب بیوشیمیایی لاشه، میزان رطوبت در گروه 15 درصد  افزایش یافت (0/05><em>P</em>) و میزان چربی خام در دو گروه 5 و 20 درصد به‌طور معنی‌داری بالاتر بود (0/05><em>P</em>). میزان خاکستر نیز در گروه 20  درصد به‌طور معنی‌داری کاهش یافت (0/05><em>P</em>). با این حال، تفاوت معنی‌داری در شاخص‌های خونی تیمارهای مختلف مشاهده نشد (50/0<<em>P</em>). ارزیابی حسی فیله نشان داد که امتیاز عطر و طعم در گروه‌های شاهد و 5 درصد در مقایسه با سایر گروه‌ها پایین‌تر بود (50/0><em>P</em>) و بالاترین امتیاز در گروه‌های 15 و 20 درصد مشاهده شد. در مجموع، یافته‌های این مطالعه نشان داد که گنجاندن تفالة زیتون در جیرة غذایی ماهی آمور، به‌ویژه در سطح 15 درصد، می‌تواند تأثیر مثبتی بر عملکرد رشد و ویژگی‌های حسی فیله ماهی آمور داشته باشد. https://jfisheries.ut.ac.ir/article_105965_2ee3468f7ad9432ee1c6a77a81c15596.pdf